Verslag van het NtVP congres 31 mei 2018 – Oog voor meer dan PTSS

Door Kimberly Stam en Joanne Mouthaan

Ondanks, of misschien dankzij, het brede congresthema en het bijbehorende programma was er een duidelijke rode draad zichtbaar: met welke comorbiditeit je ook te maken krijgt, behandeling gericht op traumaklachten werpt zijn vruchten af. In het Lunterse congrescentrum De Werelt gaven keynote sprekers Mark van der Gaag, Maggie Schauer, Kathleen Thomaes en Ig. Nobelprijswinnaar Kees Moeliker hun visie op het thema. Ervaringsdeskundigheid had tevens een plek in het plenaire programma: Hameeda Lakho, ervaringsdeskundige en auteur, ging in gesprek met dagvoorzitter Frits Boer (emeritus hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie AMC) over de betekenis van het breder kijken naar trauma.

‘Traumabehandeling bij PTSS en psychose – vooral doen’

Het programma startte voor sommige deelnemers fanatiek: met een live quiz toetste Mark van der Gaag (VU universiteit en Parnassia) valse aannames van traumabehandeling bij mensen met een psychose en PTSS. Het publiek deed het bovengemiddeld goed op stellingen als ‘Psychose en PTSS komt maar weinig voor’ of ‘Traumabehandeling verergert paranoide gedachten’. Hoe anders was dit in 2011, toen uit een inventariserend onderzoek bleek dat tweederde van de behandelaars in de GGZ mensen met een psychose niet geschikt achtten voor traumabehandeling. Divers onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat PTSS klachten bij psychose wel degelijk succesvol behandeld kunnen worden en dat naast de PTSS klachten ook de psychotische klachten verminderen. Of er wordt behandeld met EMDR of Exposure blijkt geen verschil te maken. Van der Gaag wil behandelaars twee adviezen meegeven: Ga vooral door met het behandelen van PTSS bij psychose, ook bij dissociatie, en zorg als behandelaar dat je goede supervisie krijgt.

‘Verkrachting overkomt ook mannen’

In hun parallelsessie legden dr. lva Bicanic (UMC Utrecht) en dr. Agnes van Minnen (PSYTREC en Radboud Universiteit) 10 misverstanden over seksueel misbruik nader uit. Eén van de misverstanden: Als het je eenmaal overkomt, gebeurt het je daarna nooit meer. Het blijkt dat verkrachting juist een indicator is voor herhaling, ofwel re-victimisatie. Ver- krachting is een ‘high risk’ trauma, dit betekent dat de kans groot is dat mensen na een verkrachting PTSS klachten krijgen. Posttraumatische stress zorgt ervoor dat mensen niet altijd adequate copingsstijlen hanteren, waardoor de kans op herhaling juist toeneemt. Behandeling voor PTSS is cruciaal om deze cirkel van re-vicitimisatie te doorbreken. Dat mannen niet verkracht kunnen worden door een vrouw blijkt ook een heersende misopvatting. Uit rapportages blijkt dat 15% van de verkrachtingsaangiften door een man wordt gedaan. Vrouwen kunnen mannen dwingen tot penetratie, dit wordt ook wel forced penetration genoemd. Seksueel geweld door vrouwen kan ook niet fysiek zijn, bijvoorbeeld in de vorm van verbale agressie, stalken of het hebben van macht over iemand.

‘Richt vooral op schuldgevoel en herschik verantwoordelijkheid’

In de keynote van dr. Maggie Schauer (Universität Konstanz) wordt ingegaan op schuld en schaamte na psychotrauma. Schuldgevoelens leiden vaker tot PTSS en zijn een teken dat iemand de controle over een situatie kwijt is of een slecht geweten heeft. Schaamte daarentegen komt naar boven als men niet in staat is iets te verbergen wat betrekking heeft op onszelf, zoals lichaamsfuncties, lusten, autonomie en rivaliteit. Schauer raadt aan in een traumabehandeling vooral prioriteit te geven aan de schuldgevoelens omdat deze gekoppeld kunnen worden aan verantwoordelijkheid, terwijl schaamte juist symbool staat voor een nederlaag. Door verantwoordelijkheid voor de gebeurtenis te bespreken komt ook de schuldvraag boven die niet altijd bij de patiënt ligt. Er is dan actief grond om te werken aan het herschikken van maladaptieve overtuigingen.

‘U bent de dokter dus vertelt u het maar’

Aram Hasan (CoTeam en Centrum ’45) en dr. Ellen Klaassens (Centrum ‘45) geven uitleg bij de Interventie toolbox (iToolbox) voor PTSS bij getraumatiseerde vluchtelingen en migranten. De iToolbox, ontwikkeld door Hasan, is een hulpmiddel om mensen uit een andere cultuur duidelijk te maken waar zij last van hebben. Door middel van doosjes met verschillende kleuren, die symbool staan voor psychische en sociale symptomen van psychotrauma, angst en depressie, worden klachten gevisualiseerd en daardoor meer voelbaar. Daarnaast helpt de methodiek met het aanbrengen van een structuur en orde in de klachten. Voor de behandelaar is het bruikbaar voor diagnostiek, voor het helder krijgen van de behandelvraag en het formuleren van een doel. Voor de therapiefocus wordt maar aan één doosje tegelijk gewerkt. In de praktijk gebeurt het niet zelden dat het formuleren van een doel aan de behandelaar overgelaten, aldus Klaassens. Dat terwijl het maken van eigen keuzes juist zo belangrijk is om patiënten het gevoel van eigen regie terug te laten krijgen. Hasan en Klaassens benoemen vier belangrijke bouwstenen in succesvolle zorgverlening aan deze doelgroep: geven van hoop, geven van erkenning, het serieus nemen van de persoon en het bieden van perspectief.

‘Schrik niet van een diagnose, niet als hulpverlener en niet als patiënt’

Met een indrukwekkende trailer (zie youtube.com/wat- ch?v=PtyJZTvkseq) introduceert Hameeda Lakho haar verhaal. Vanuit haar traumatische verleden en haar ervaringen met herstel adviseert, coacht en begeleidt Lakho als ervaringsdeskundige lotgenoten en professionals over de gevolgen en betekenis van trauma. In haar gesprek met Frits Boer vertelt Lakho dat het in behandeling vooral telt dat hulpverleners luisteren wanneer de cliënt wil praten. Zelf maakte ze diverse keren mee dat de therapeut niet openstond voor haar verhaal. Wat een verschil maakt in behandeling is het helpen duiden en onderzoeken van de mechanismen achter de emoties: wat maakt mij zo boos of onzeker. Om als ervaringsdeskundige cliënten bij te staan is opleiding belangrijk: de eigen ervaringen ondergeschikt maken zodat het mogelijk wordt om met cliënten over hun ervaringen te praten.

Dit betrof slechts een greep uit het programma. Andere interessante workshops gingen bijvoorbeeld over trauma en verslaving, veerkracht en weerbaarheid, diagnostiek en behandeling bij cliënten met verstandelijke beperkingen, secundaire traumatisering en nog veel meer. Nieuw dit jaar waren ook de preconferentie trainingen op het gebied van Imaginatie en Rescripting therapie en Narratieve Exposure Therapie op 30 mei, beide met enthousiaste deelnemers. Hoewel het diverse programma enige keuzestress opriep, kunnen geïnteresseerden in andere onderwerpen de handouts via www.scem.nl opvragen. Met het brede programma en het grote bezoekersaantal was NtVP 2018 een geslaagd jaarcongres en een nationaal voorproefje voor het Europese ESTSS congres 14-16 juni 2019. Houdt u daarvoor de website estss201g.eu in de gaten!

Dit verslag is verschenen in het NtVP Katern van Impact Magazine, Q2 2018.

© 2018 NTVP - All Rights Reserved