NtVP Congres 2016: Controversen in de zorg voor psychotrauma

Zin en onzin, nut en nutteloosheid als rode draad. Het doel van het NtVP-congres op 26 mei 2016 was onmiskenbaar het uitlokken van een prikkelend debat over op- en misvattingen in de psychotraumazorg. Met drie keynotes, drie gesproken columns, tien ‘slam’ sessies en maar liefst 18 workshops in het dagprogramma werd het duidelijk dat het psychotraumaveld niet zonder dilemma’s en controversen is. Een aantal indrukken van de dag.

Is exposure de beste stabilisatie? Hiermee zette professor Agnes van Minnen (Radboud Universiteit Nijmegen) de toon van het debat. Alle recente wetenschappelijke inzichten over trauma-focused behandelen ten spijt heerst onder therapeuten nog steeds voorzichtigheid en vrees voor doorpakken bij behandeling van kwetsbare patiënten.

Intensief protocollair behandelen lijkt, ook bij meer complexe casussen, in meerdere studies te leiden tot een zelfde of zelfs snellere klachtenafname dan gefaseerde trauma behandeling. De vraag blijft of een aparte stabilisatiefase, zoals in de huidige richtlijnen voor complex trauma, werkelijk meerwaarde heeft of noodzakelijk is. Iets waarmee toekomstige studies, zoals de RCT van Danielle Oprel, Maartje Schoorl en Willem van der Does (zie artikel over lopende behandelstudies in Nederland), het debat kunnen vervolgen.

Dat de begrippen trauma en geestelijke gezondheid afhangen van de culturele en humanitaire context, kan niemand zijn ontgaan na de keynote van Peter Ventevogel, die werkzaam is als senior mental health expert bij de UNHCR. In het Westen gevalideerde meetinstrumenten zorgen voor onterechte torenhoge prevalentieschattingen van PTSS, depressie en angst in conflictgebieden. Als het gaat om psychosociale zorg is een PTSS-behandeling niet toereikend, wanneer de oorzaken van de grootste geestelijke gezondheidsproblemen te maken hebben met dagelijks overleven.

Mental health psychosocial support begint daarom bij de basisbehoeften veiligheid, voedsel, onderdak, gevolgd door het versterken van het sociale weefsel van de gemeenschap, gerichte psychosociale interventies door niet-professionals en als laatste pas specialistische psychologische hulp.

Peter Ventevogel van de UNHCR over trauma
en zorg in humanitaire noodsituaties

ntvp2016-43-kopie

‘SLAM’, het klinkt als een snelle vechtbeweging uit een superheldenserie. Met eenzelfde kracht en snelheid presenteerden tien veelbelovende jonge onderzoekers elk in 3 minuten de kern van hun onderzoek, waarvoor zij eerder een speciale training door de congresorganisatie hadden gevolgd. De tijdsdruk en het hoge wisseltempo leek geen van hen te deren. De onderwerpen varieerden van gehechtheid en dissociatie, het werkingsmechanisme van EMDR, de gevolgen van seksueel misbruik en kindermishandeling op het brein, tot symptoomvaliditeit, omgaan met kanker, intrusiepreventie door gaming, en screening met apps. Hopelijk zijn deze kleine hapjes onderzoek de appetizers van workshops en keynotes op komende jaarcongressen.

Professor Trudy Dehue over het verloochenen van
ervaringen door psychische classificaties

ntvp2016-192-kopie

Met behulp van casussen en discussies werden deelnemers in de workshops geprikkeld om hun eigen en algemeen heersende opvattingen aan de wetenschappelijke kennis te toetsen. Hoe zinvol is het om na een ramp alle direct en indirect getroffenen met klachtenlijsten te screenen? Heeft het nut om ‘een blik psychologen’ naar een opvanglocatie te sturen voor acute nazorg? Kun je secundaire traumatisering voorkomen door professionals mentaal weerbaar te maken? Wijst de hoge comorbiditeit van PTSS met depressie op één klachtencontinuüm met eenzelfde behandeling of moeten beide stoornissen apart behandeld worden? Kunnen sommige traumaherinneringen teruggaan tot het tweede of derde levensjaar of zijn het pseudo-herinneringen? Is behandeling van traumatische rouw hetzelfde als traumatische stress? Afleiden van heftige emoties of juist flink uithuilen? Slechts een greep uit de discussies die ook tot na de workshops werden vervolgd.

Na een volle dag over wat we wel en vooral nog niet (zeker) weten in ons veld sloot professor wetenschapsgeschiedenis Trudy Dehue (Rijksuniversiteit Groningen) het congres af met wat de samenleving en de psychiatrie van het psychotraumaveld kunnen leren. De laatste decennia is het denken over gezondheid vooral gericht op de eigen verantwoordelijkheid: ‘Erken je ziekte wanneer je iets mankeert en doe er iets aan’ en ‘Voorkom dat je iets gaat mankeren door gezond te leven’.

Hiermee lijkt het ontwikkelen van een psychiatrische stoornis iets van een keuze geworden te zijn: ‘dan had je maar gezonder moeten leven’. Het denken in de trant van een traumatische gebeurtenis die iedereen kan overkomen legt de oorzaak weer buiten het zelf. Echter, ook hier schuilt gevaar gezien de vele onderzoeken naar veerkracht: ‘wees veerkrachtig (resilient) want dan kun je ertegen’. Dehue gaf een krachtige boodschap waarmee duidelijk wordt dat het belichten van meerdere gezichtspunten, ook voor wat betreft de gevolgen van psychotrauma, het veld scherp en alert houdt.

Verslag van het NtVP congres te Lunteren, 26 mei 2016
Theo de Zwart en Joanne Mouthaan

© 2017 NTVP - All Rights Reserved