Is het geheugen ons de baas of kunnen we onderzoek gebruiken om heer en meester te worden van ons geheugen?

Het Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC) is een samenwerking tussen de verschillende vakgroepen van de Universiteit van Leiden en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) om onderzoek uit te voeren naar het brein en cognitie. Jaarlijks wordt er door het LIBC een openbare publieksdag georganiseerd om onderzoek te delen met een breder publiek rondom een thema. Dit jaar was het thema: Geheugensporen: ‘het ik tussen verleden, heden en toekomst’. Een van de vragen die centraal stond was of het geheugen ons de baas is of dat we door alle ontwikkelingen op onderzoeksgebied en interventies steeds meer heer en meester worden van ons geheugen. De publieksdag vond dit jaar plaats op vrijdag 11 oktober in de stadsgehoorzaal van Leiden.

Het doel van de publieksdag is om een breed publiek een overzicht te geven over recente ontwikkelingen op het gebied van het geheugen en om stof tot nadenken te geven over de verschillende aspecten van ons geheugen. Met een volle zaal en het ongelofelijke diverse programma van fundamentele onderzoekers tot projecten in de praktijk, ervaringsdeskundigen, kunstprojecten, interviews en een podcast ervaring was dit zeer geslaagd.

De dag werd traditiegetrouw geopend door de burgemeester van Leiden en bestond uit twee delen. In de ochtend gingen de presentaties over de basis van ons geheugen: hoe werkt het geheugen, waarom is ons geheugen belangrijk en hoe zit het traumatische geheugen in elkaar. Posttraumatische stress stoornis (PTSS) was daarmee een belangrijk onderwerp in bijna iedere presentatie. Zo vertelde Prof. Eus van Someren over de rol van slaap bij het verwerken van traumatische herinneringen, presenteerde Dr. Rianne de Kleine haar Veni project over het verbeteren van exposure therapie door het werkingsmechanisme van exposure therapie te onderzoeken en vertelde Esther Polak over de dood van haar moeder bij een auto-ongeluk, wat de basis werd voor een video-kunstproject.

In de middag werd het programma vervolgd met presentaties over geheugenaandoeningen zoals dementie, de feilbaarheid van ons geheugen en interventies gericht op het geheugen. Zo vertelde Prof. Marko Jelicic dat bij suggestieve bevraging veel mensen vatbaar zijn om te denken dat iets is gebeurd wat niet zo is. Mensen kunnen zelfs herinneringen ontwikkelen van een gebeurtenis die nooit heeft plaatsgevonden. Als voorbeeld hiervan besprak hij een recente  rechtszaak waar hij als expert bij betrokken was, waarbij drie kinderen door suggestieve vragen zonder enige grond ervan overtuigd waren geraakt dat ze seksueel misbruikt waren door hun vader. Verder gaf Prof. Merel Kindt een prachtig overzicht van haar onderzoek naar het gebruik van propranolol om de behandeling van angststoornissen effectiever te maken door in te grijpen op de reconsolidatie van herinneringen. Zelf had ik het genoegen de IMPACT studie te presenteren over de behandeling van PTSS ten gevolge van vroegkinderlijk trauma waarvan de resultaten binnenkort bekend zijn. De dag werd afgesloten door Prof. Kees Korrelboom met een presentatie over het verbeteren van zelfbeeld wat vaak achterblijft na de behandeling van een primaire stoornis.

Al met al dus veel stof tot nadenken voor trauma onderzoekers en trauma therapeuten. Dan nu terug naar de oorspronkelijke vraag: Is het geheugen ons de baas of kunnen we onderzoek gebruiken om heer en meester te worden van ons geheugen? Ik neem er in ieder geval van mee dat we lang niet altijd de baas zijn over ons geheugen, zeker in het geval van suggestieve vragen. Een goede reden om open vragen te stellen wanneer we betrouwbare informatie willen krijgen. Aan de andere kant: er is op dit moment veel onderzoek gaande naar de verbetering van PTSS behandeling wat er hopelijk aan kan bijdragen dat we toch wat meer heer en meester worden van ons geheugen.

Chris Hoeboer
PhD-student Universiteit van Leiden
Communicatiecommissie NtVP

De Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC) Publieksdag, met als thema ‘geheugensporen’, trok ruim 700 bezoekers. De Universiteit Leiden heeft een videoverslag gemaakt waarin een impressie van de dag te zien is. Bekijk hier het videoverslag.

 

© 2019 NTVP - All Rights Reserved